گزارش نتایج فاز دوم پروژه باستان شناسی کاوش دستکند

شهرستان تفرش یکی از شهر های استان مرکزی و در شرق این استان است. یکی از این آثار پر اهمیت از لحاظ تاریخی و معماری، دست‌کند زیرزمینی تفرش است. پروژه باستان شناسی کاوش شهر زیر زمینی دستکند بعد از عقد تفاهم‌نامه بین دانشگاه نیشابور و شهرداری تفرش به این دانشگاه سپرده شده است و مجری این پروژه دکتر مهدی موسوی نیا عضو محترم هیئت علمی گروه باستان شناسی دانشگاه نیشابور است.

در فاز دوم کاوش که از اوایل سال 1399 آغاز شد، در محله دیاوار تفرش از مسیر قنات دیاوار مهیا و فضا های بیشتر و کاربردی تر تشریفاتی و اتاق های متعدد و حجره ها و دالان های منتهی به مسیرهای جدیدتر و مسیرها و اتاقک های پدافندی و ارتباط بین فضای دستکند و قنات دیاوار و کاربری این قنات برا مجموعه، نیز مورد کاوش قرار گرفت.

مکشوفات بدست آمده از این کاوش طی دو مرحله عملیات کاوش بدست آمده است که شامل: چراغ های سفالی پی سوز،  کاسه های سنگی، تکه های فلزی دوره سلجوقی، خرده سفالینه (اکثرا از نوع سفال جرینگی با لعاب های منقوش دوره سلطان آباد)، بقایای اسکلتی حیوانی تمامی این مکشوفات در حال آزمایش های کربن و تاریخ نگاری هستند و بعد از قدمت سنجی دقیق و تاریخ نگاری و پلاک گذاری در موزه شهرستان تفرش قرار داده خواهند شد.

دکتر موسوی نیا در خصوص بافت معماری دستکند گفت: بافت معماری این مجموعه از نوع کنگلومرایی (ماسه سنگی و فشار لایه ها طی سالهای فراوان) بوده و دیواره ها و فضای سقفی غالبا گنبدی شکل است. وی همچنین درخصوص کاربری آن افزود: طبق مطالعات انجام شده بر روی این نوع دستکند و داده های بدست آمده، مطبق بودن این مجموعه و احتمال برای رسیدن به طبقات پایینتر ( حدود 7 طبقه ) فرضیه و گمانه های بسیاری برای کاربری این مجموعه وجود دارد که هنوز سوال های بسیار و معما های متعدد بسیاری مطرح است.

گفتنی است، بعد از اتمام مراحل کاوش در فاز دوم، محله دیاوار تفرش با همت شهرداری تحت عنوان عامل اجرایی پروژه و با نظارت اداره میراث فرهنگی توسط هیئت علمی دانشگاه نیشابور دکتر موسوی نیا و با همت شرکت توسعه عمران شهرستان تفرش (کارگروه گردشگری و صنایع دستی)، در دوم فروردین سال 1401 مورد بهره برداری و بازدید عموم قرار گرفت.

علاقمندان می توانند جهت تماشای مستند دستکند زیر زمینی تفرش، به لینک زیر مراجعه نمایند.